GroenLinks pleit al jarenlang voor een activerende verzorgingsstaat. In haar beginselprogramma heeft de partij nota bene opgenomen dat ons stelsel van sociale zekerheid ‘mensen niet alleen moet verzekeren van inkomen, maar hen ook uitzicht moet bieden op een plek op de arbeidsmarkt of een andere vorm van participatie.’ Toch is er nog altijd een klein deel van de achterban dat zo nu en dan vraagtekens zet bij het model van de activerende verzorgingsstaat. Daarom op dit blog een drieluik. Vandaag deel I: Een activerende verzorgingsstaat, waarom?
Het redden van de Sociale Zekerheid
Er zijn twee redenen waarom het goed is de verzorgingsstaat zo in te richten dat ze meer gericht is op participatie en emancipatie. De eerste is een financiële: met de aankomende vergrijzing zullen de overheidsuitgaven flink gaan stijgen, met name de uitgaven voor zorg en AOW. Tegelijkertijd zijn er naar verhoudingen minder werknemers, waardoor de inkomsten van de overheid zullen afnemen. Er dreigen dus grote tekorten op de overheidsbegroting. Ik hou niet van het schetsen van doemscenario’s, maar bij moedige politiek hoort ook eerlijkheid: rapport na rapport toont aan dat als we niets doen de huidige sociale voorzieningen straks niet meer te betalen zijn.
Dan zijn er twee dingen die er kunnen gebeuren. De eerste manier is de rechtse manier: bezuinigen. We zien dat dit kabinet daar nu al mee begint: er wordt bezuinigd op de bijstand, op de sociale werkvoorziening, op de kwetsbaren. Als de vergrijzing intreed zal dit doorzetten: de stijgende overheidsuitgaven moeten geremd worden en afbraak van ons sociale stelsel dreigt.
Er is echter een manier om ons stelsel van sociale zekerheid te redden. Dat is de omslag maken naar een activerende verzorgingsstaat. Als we ervoor kunnen zorgen dat meer mensen aan de slag gaan, nemen de inkomsten van de overheid toe. Meer werkende mensen betekend meer inkomstenbelasting, meer productie dus meer btw-inkomsten en minder mensen die een beroep moeten doen op een sociale regeling. Zo kunnen we het doemscenario voorkomen: verlaging van de uitkeringen en toename van de armoede in Nederland. Door de omslag te maken naar een activerende verzorgingsstaat kunnen we ervoor zorgen dat de mensen die echt niet mee kunnen komen ook in de toekomst een fatsoenlijk bestaan wordt geboden.
The pursuit of happiness
Er is nog een tweede reden om te kiezen voor een activerende verzorgingsstaat die belangrijker is dan het financiele argument. En dat argument draait om geluk.
De Amerikaanse onafhankelijkheidsverklaring noemt drie onvervreemdbare rechten: life, liberty and the pursuit of happiness. Life en liberty hebben we inmiddels behoorlijk geregeld, maar de overheid spant zich slechts in beperkte mate in om mensen te helpen bij hun zoektocht naar een gelukkig leven. De overheid is geen geluksmachine wordt er gedacht. Het klopt dat de overheid niet het geluk van individuen kan maken of breken, maar een activerende verzorgingsstaat kan mensen wel degelijk helpen bij het najagen van geluk.
Niemand wordt gelukkig van niets doen. Een doel in het leven, het gevoel nuttig te zijn en een bijdrage te leveren, dat geeft voldoening. Het gevoel gewaardeerd te worden en met iets bezig te zijn waar je werkelijk vervulling in kan vinden. Het volgen van je hart. Daartoe moeten we mensen in staat stellen.
Maar in onze huidige geglobaliseerde economie kan niet iedereen meekomen met het snelle tempo dat er gevraagd wordt. Tegen hun zin worden sommigen in een uitkering gedwongen. Een uitkering is een stuk beter dan armoede, maar vaak is het tevens een uitzichtloze situatie. Juist een economie die gericht is op participatie, die opkomt voor de belangen van outsiders op de arbeidsmarkt, die onderwijs centraal stel – juist zo’n economie kan mensen kansen bieden hun talenten te ontplooien en te ontsnappen uit een achtergestelde positie. Juist een activerende verzorgingsstaat vergroot de sociale mobiliteit van mensen en zorgt ervoor dat iedereen tot bloei kan komen. Met andere woorden: juist een activerende verzorgingsstaat kan een wezelijke bijdrage leveren aan the pursuit of happiness.
