Rutte en een volkenrechtelijk mandaat

Na de EU-top gister in Brussel liet premier Rutte zich op de persconferentie uit over de mogelijkheid van het instellen van een no-fly zone boven Libië. Hij sloot deelname van Nederland aan een militaire missie niet uit, noemde een adequaat volkenrechtelijk mandaat als voorwaarde voor deelname aan een no-fly zone, maar stelde daarnaast expliciet dat er ook mogelijkheden voor ingrijpen zijn zonder VN-resolutie. De opmerkingen van Rutte doen onvermijdelijk terug denken aan het gezwabber van Balkenende over een adequaat volkenrechtelijk mandaat voor de inval in Irak.

Het volkenrechtelijk mandaat van de inval in Irak

Minister van Buitenlandse Zaken Jaap de Hoop Scheffer stelde volgens het rapport van de commissie Davids in het najaar van 2002 vast dat een resolutie van de VN-veiligheidsraad voor een inval in Irak wenselijk was, maar niet noodzakelijk omdat besluit over wel of niet invallen allereerst een politieke afweging was en niet een juridische. Later in het proces is deze redenering gewijzigd in: een VN-resolutie is ook juridisch niet noodzakelijk maar wel wenselijk, omdat er eerdere resoluties zijn waar we ons op kunnen baseren.

De commissie Davids maakte gehakt van die laatste conclusie. De eerdere resoluties vormden niet voldoende grondslag voor een inval in Irak en het volkenrechtelijk mandaat voor de inval was dan ook niet adequaat. Daarmee spraken zij nog geen oordeel uit over de steun die Nederland gaf aan de inval: ook zonder adequaat volkenrechtelijk mandaat kan je de politieke beslissing nemen om toch een inval te steunen. Die redenering durfde Balkenende echte niet aan en hij zei dat met de kennis van nu duidelijk was dat het volkenrechtelijk mandaat adequater had gemoeten.

Het volkenrechtelijk mandaat van een inval in Libië

Ik ben geen volkenrechtelijk expert, maar het lijkt er toch sterk op dat de situatie in Libië vergelijkbaar is. Een adequaat volkenrechtelijk mandaat bestaat niet zonder resolutie van de Veiligheidsraad. Desondanks kan het zijn dat, mocht de VN-veiligheidsraad, bijvoorbeeld door een Russisch of Chinees veto, er niet toe komen om een resolutie aan te nemen, Nederland om politieke of humanitaire redenen besluit steun te leveren aan een missie zonder adequaat volkenrechtelijk mandaat.

Om niet in dezelfde discussie te verzanden als met Irak, zou het eerlijk zijn als Rutte dit zou erkennen: we willen graag een volkenrechtelijk mandaat, maar als dat er niet komt, betekend het niet dat Khadaffi zijn gang kan blijven gaan.

Maar Rutte koos op de persconferentie niet voor helderheid, maar voor de koers-Balkenende: “Voor een no-fly zone is een adequaat volkenrechtelijk mandaat nodig. Het is ook nodig dat de VN-veiligheidsraad daar iets van vindt, dat de NAVO daar iets van vindt. Mocht dat niet lukken dat zijn er misschien nog wel andere mogelijkheden, maar dat is echt een situatie die beter ware te voorkomen. Het is beste is toch echt om het via die route te doen en daar zijn alle inspanningen op gericht.”

Rutte stelt dus een adequaat volkenrechtelijk mandaat als eis, maar niet een Veiligheidsraad-resolutie. En dat lijkt me een positie die gedoemd is om hem in de politieke problemen te brengen.